Trên thế giới, việc đổi mới sáng tạo, đặc biệt là các ý tưởng chất lượng cao, đóng vai trò then chốt cho sự phát triển lâu dài. Giải Nobel Kinh tế 2025 đã được trao cho nghiên cứu lý giải tăng trưởng kinh tế dựa trên đột phá sáng tạo. Trong một thế giới ngày càng cạnh tranh gay gắt ngày nay, để thể hiện triết lý tư duy chiến lược, sự dự báo và đón đầu cơ hội thay vì chỉ phản ứng lại những gì đã xảy ra, các nhà quản trị kinh tế thường viện dẫn câu nói nổi tiếng của huyền thoại khúc côn cầu Wayne Gretzky (Canada) là: “Tôi luôn lao đến nơi quả bóng bay đến, chứ không phải nơi nó đã đi qua”. Vì vậy, sự đổi mới sáng tạo ở mức độ vĩ mô phụ thuộc vào tầm nhìn của con người, đặc biệt là của các lãnh đạo dám nghĩ, dám làm.

Ở Việt Nam, công cuộc đổi mới được bắt đầu với những nét rất đặc thù của một nước nghèo nàn và lạc hậu sau những năm chiến tranh kéo dài. Trước đổi mới, cả nước có gần 100 cuộc “đột phá” đổi mới kinh tế, với những trường hợp tiêu biểu ở hai thành phố cảng lớn nhất cả nước.

Tại TPHCM, trong bối cảnh cơ chế bao cấp ngày càng lộ rõ sự trì trệ, Bí thư Thành ủy Võ Văn Kiệt chọn cách hành động, âm thầm tháo gỡ từng khúc mắc: Gỡ nút “ngăn sông cấm chợ”, bỏ cơ chế tem phiếu khắt khe, cho phép mua bán tư liệu sản xuất. Chỉ sau một năm, kim ngạch xuất khẩu trực tiếp của TPHCM tăng vọt từ 500 nghìn USD (năm 1980) lên 22 triệu USD (năm 1981), một con số đủ để Trung ương phải nhìn lại.

Trong khi đó, các ý tưởng “xé rào” và thí điểm giao ruộng khoán ở Phú Thọ (Vĩnh Phúc cũ) đã được Chủ tịch TP Hải Phòng Đoàn Duy Thành cùng lãnh đạo thành phố nhân lên thành nguồn lực xã hội to lớn trong thể chế kinh tế mới của Đảng thông qua Nghị quyết 24 năm 1980 của Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng về khoán sản phẩm nông nghiệp. Hải Phòng đã thực hiện thành công mô hình đột phá kinh tế này, để rồi không lâu sau, Ban Bí thư ra Chỉ thị số 100 năm 1981, công nhận khoán sản phẩm, tạo tiền đề cho “Khoán 10” ra đời và làm nền tảng pháp lý phát triển nền nông nghiệp cả nước…

Và trong công cuộc đổi mới kinh tế lần thứ nhất đó, Việt Nam đã không chỉ thoát nghèo đói và bảo đảm vững chắc an ninh lương thực mà còn nhanh chóng trở thành quốc gia xuất khẩu sản phẩm nông sản hàng đầu trên thế giới. Sự đột phá và thành công của ngành sản xuất nông nghiệp đã lan tỏa sang các ngành khác, hướng tới nền kinh tế thị trường với một trong những động lực là xuất khẩu; huy động các nguồn lực con người và xã hội cũng như hội nhập kinh tế quốc tế của cả nước…

Từ những tầm nhìn vượt thời gian với dấu ấn của những con người cụ thể đó và những thử nghiệm mang tính thực tiễn, Việt Nam đã từng bước định hình một con đường đổi mới vừa rất mạnh mẽ, vừa đủ thận trọng và hơn hết là đã chứng minh được hiệu quả.

Ngày nay, sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam không chỉ đạt được những thành tựu phát triển kinh tế – xã hội ấn tượng mà còn nâng cao rõ rệt tiềm lực quốc gia và vị thế quốc tế. Trong bối cảnh đó, Đại hội XIV của Đảng là dấu mốc trọng đại mở ra kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, như Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ: Đây là Đại hội của niềm tin, khát vọng, đột phá, hành động, kỷ luật, sáng tạo, của đoàn kết và phát triển. Báo cáo Chính trị trình Đại hội và Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới 40 năm qua ở Việt Nam của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ nhìn lại chặng đường phát triển của đất nước từ năm 1986 đến nay, mà còn hoạch định đường hướng phát triển của đất nước trong trung và dài hạn.

Các văn kiện này đều xác định con người đóng vai trò trung tâm, không chỉ là mục đích mà còn là nguồn lực quyết định sự thành bại của sự nghiệp phát triển đất nước, đặc biệt là sự tiên phong của các cấp cán bộ lãnh đạo có tầm nhìn chiến lược và hành động thực tiễn.

Thực tiễn lịch sử bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước của Việt Nam cũng đã chứng minh con người là nguồn lực quan trọng nhất và là yếu tố then chốt cho sự nghiệp đổi mới sáng tạo, tạo nên những điều cốt lõi của sức mạnh mềm quốc gia.

Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: Để thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội, biến tất cả chủ trương, nghị quyết thành hành động, thành kết quả cụ thể, thì mỗi cán bộ, đảng viên, trước hết là từng đồng chí Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, phải gương mẫu, dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung, đặt kết quả phục vụ Nhân dân làm thước đo cao nhất cho hiệu quả công việc. Một thể chế kiến tạo, khuyến khích đổi mới sáng tạo sẽ tạo điều kiện tối đa cho mỗi người có thể phát huy tốt nhất những tiềm năng của mình, đóng góp cho sự nghiệp chung trong kỷ nguyên mới, góp phần hiện thực hóa những mục tiêu đã đề ra, xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc, sánh vai với bạn bè năm châu.

Trần Thị Thanh Tâm